Corrosie begrijpen begint bij kennis
Waarom de VOM-opleiding actueler is dan ooit
De Belgische Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen (VOM) organiseerde een tweedaagse opleiding Corrosieverschijnselen en preventieve maatregelen om bedrijven beter voor te bereiden op corrosiegerelateerde uitdagingen. Metallerie ging daarom in gesprek met corrosiespecialist Frans Vos en Veerle Fincken. Zij benadrukken dat corrosie nooit volledig kan worden voorkomen. Wel kunnen veel problemen worden vermeden door voldoende kennis en bewustwording, een doordachte materiaalkeuze, een correct ontwerp en een goed inzicht in de volledige productieketen.
Onvermijdelijk probleem
Corrosie is een elektrochemisch proces dat over het algemeen ongewenst is en een grote economische impact heeft. Toch blijft het een fenomeen waarmee vrijwel iedere onderneming in de metaalverwerkende industrie vroeg of laat wordt geconfronteerd. Putcorrosie, spanningscorrosie, atmosferische corrosie, galvanische corrosie, spleetcorrosie, corrosie onder isolatie, microbiologisch beïnvloede corrosie en corrosievermoeiing zijn slechts enkele voorbeelden van schadevormen die aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor constructies, installaties en producten. Daarnaast komen ook andere schadefenomenen zoals cavitatie en mechanische vermoeiing aan bod, net als de invloed van materiaalcombinaties, verpakking, analyse en praktijkgerichte casestudies.
Opleiding blijft vaste waarde binnen VOM-aanbod
Volgens Veerle Fincken bestaat er vandaag duidelijk een groeiende belangstelling voor corrosie. Dat is op zich geen nieuw fenomeen, maar ze merkt wel dat veel bedrijven zich vandaag meer dan vroeger willen verdiepen in de achterliggende mechanismen. "Wij organiseren deze cursus ondertussen twee keer per jaar en de sessies zijn telkens volzet", vertelt ze. "Dat toont aan dat er een duidelijke behoefte bestaat. Een belangrijke reden is dat corrosie nauwelijks aan bod komt in het reguliere onderwijs. Tenzij je burgerlijk ingenieur, industrieel ingenieur of chemicus bent, krijg je hierover meestal weinig of geen opleiding. Wij proberen die tekortkoming op te vullen."
Zowel Vos als Fincken zijn ervan overtuigd dat corrosie ook de komende jaren een belangrijk thema zal blijven. "Zolang er kandidaten zijn, blijven we deze opleiding organiseren", zegt Fincken. Volgens haar onderscheidt VOM zich door de sterke focus op oppervlaktebehandeling en de directe link met de praktijk. "Onze markt is zeer specifiek. Oppervlaktebehandeling is een niche waarin weinig formeel onderwijs bestaat. Daarom blijven wij inzetten op praktijkgerichte opleidingen die rechtstreeks aansluiten bij de vragen uit het werkveld."
Generatiewissel zorgt voor nieuwe interesse in corrosie
Frans Vos merkt eveneens een duidelijke evolutie bij de deelnemers. "Veel mensen willen vandaag beter begrijpen waarom iets gebeurt. Vroeger werd vaak aanvaard wat ervaren collega's of specialisten vertelden. De jonge generatie is kritischer geworden. Ze willen niet alleen kennis vergaren, maar ook begrijpen waarom er in het verleden fouten zijn gemaakt zodat ze deze in de toekomst kunnen vermijden."
De bedoeling van de opleiding is niet om van deelnemers corrosiespecialisten te maken. Wel moeten ze corrosie leren herkennen, begrijpen welke factoren een rol spelen en inzicht krijgen in mogelijke oorzaken en oplossingen. "Je bent geen corrosiespecialist na twee dagen opleiding", benadrukt Fincken. "Maar je leert wel corrosie herkennen, de juiste vragen stellen en nadenken over mogelijke remediërende maatregelen. Dat is precies de bedoeling."
Ook de technologische evolutie speelt volgens haar een rol. "Er komen voortdurend nieuwe materialen, legeringen en gerecycleerde grondstoffen op de markt. Daardoor worden materiaalkeuzes complexer en moeten bedrijven mee blijven met de nieuwste ontwikkelingen."
Geen corrosiespecialisten
Hoewel het niet de bedoeling is om tijdens de cursus volledige schadeanalyses uit te voeren, helpen dergelijke voorbeelden om de theorie concreet te maken. "Vaak ontstaat zo'n discussie spontaan tijdens de les", vertelt Vos. "Wanneer bepaalde corrosiemechanismen worden uitgelegd, begint er bij iemand een belletje te rinkelen. Dan volgt al snel de reactie: 'Wacht eens, bij ons hebben we iets gelijkaardigs meegemaakt.' Op die manier komen praktijkcases vanzelf op tafel."
"Veel mensen denken nog altijd dat roestvast staal geen problemen kan geven. Helaas klopt dat niet"
Volgens Vos willen bedrijven vandaag ook beter gewapend zijn voor discussies met klanten, leveranciers en verzekeraars. Wanneer schade optreedt, ontstaat immers vaak een zoektocht naar de oorzaak en de verantwoordelijkheden. "Veel bedrijven willen beter begrijpen wat tot schade heeft geleid en welke rol zij daarin eventueel hebben gespeeld", zegt Vos. "Die kennis wordt steeds belangrijker."
Materiaalkeuze tijdens ontwerp
Corrosie komt immers overal voor. Daarom beperkt de opleiding zich niet uitsluitend tot de oppervlaktebehandelingssector, maar worden ook voorbeelden uit andere industrieën besproken. Voor de metaalverwerkende industrie ligt volgens Vos een belangrijk aandachtspunt bij materiaalselectie. "Eigenlijk zou de keuze van materialen al tijdens de ontwerpfase grondig moeten worden bekeken. Toch stel ik mij soms de vraag of dat altijd voldoende gebeurt."
Metaalverwerkende bedrijven kopen materialen aan en verwerken die verder, maar stellen volgens hem niet altijd de juiste vragen. "Wordt er voldoende nagedacht over de uiteindelijke toepassing? Wordt er gevraagd in welke omgeving het materiaal zal functioneren? Die reflex ontbreekt soms."
Meer kennis over metaalkunde blijft noodzakelijk
Daarbij verwijst hij onder meer naar roestvast staal en aluminium. "Veel mensen denken nog altijd dat roestvast staal geen problemen kan geven. Helaas klopt dat niet. Ook aluminium heeft zijn beperkingen. Beide materialen beschikken over een beschermende passivatielaag, maar die kan onder bepaalde omstandigheden worden aangetast. Chloriden zijn daar een bekend voorbeeld van."
Daarnaast kunnen ook mechanische bewerkingen een grote invloed hebben op het latere corrosiegedrag en op de hechting van coatings. "Metaalbewerking beïnvloedt het oppervlak", zegt Vos. "Dat heeft niet alleen gevolgen voor corrosie, maar ook voor de hechting van verf- en coatingsystemen. De voorgeschiedenis van een onderdeel speelt dus een belangrijke rol."
Mechanische bewerkingen
Volgens Vos ontbreekt het in veel bedrijven nog steeds aan fundamentele kennis over metaalkunde. "Bedrijven kennen hun productieprocessen vaak zeer goed. Ze beheersen hun machines, hun coatingprocessen en hun voorbehandelingen. Maar als het over de metalen zelf gaat, blijkt de basiskennis vaak beperkt."
Hij haalt daarbij ook architecten aan als voorbeeld. "Veel architecten denken dat ze voldoende van metaalkunde kennen, maar in hun opleiding komt dat slechts beperkt aan bod. Daardoor zie je soms dat materialen worden toegepast in omstandigheden waarvoor ze eigenlijk niet geschikt zijn." Volgens hem ligt de oorzaak niet zozeer bij individuen, maar eerder bij een gebrek aan basiskennis en bewustwording.
Systeemdenken
Een concept dat Vos tijdens zijn opleidingen sterk benadrukt, is wat hij zelf 'systeemdenken' noemt. "Een materiaal functioneert nooit op zichzelf. Het maakt deel uit van een systeem. Dat systeem verandert voortdurend. Installaties starten op, stoppen, worden gereinigd, onderhouden of in een andere omgeving ingezet. Juist op die overgangsmomenten ontstaan vaak problemen."
Volgens hem loopt in negentig procent van de schadegevallen niet het normale gebruik fout, maar wel een uitzonderlijke situatie. Hij geeft het voorbeeld van een Belgisch bedrijf dat zonnepanelenconstructies leverde voor projecten in India. Hoewel de installaties zich honderden kilometers van de kust bevonden, zorgden de lokale geografie en weersomstandigheden ervoor dat ze toch werden blootgesteld aan een maritiem klimaat. Daardoor trad corrosie veel sneller op dan verwacht.
"Bedrijven beheersen hun machines, hun coatingprocessen en hun voorbehandelingen. Maar als het over de metalen zelf gaat, blijkt de basiskennis vaak beperkt"
Lassen blijft een aandachtspunt
Ook onderhoudssituaties vormen een klassiek voorbeeld. "Tijdens onderhoud worden soms reinigingsproducten gebruikt waarmee coatings of materialen niet compatibel zijn. Dan ontstaat versnelde veroudering of schade, niet omdat het materiaal slecht was, maar omdat de omstandigheden gewijzigd zijn."
Veerle Fincken wijst daarnaast op de invloed van bewerkingen zoals plooien, frezen en vooral lassen. "De manier waarop een constructie wordt opgebouwd heeft een grote invloed op de levensduur. Wij zien nog altijd veel problemen ontstaan ter hoogte van lasnaden. Niet omdat lassen op zich fout is, maar omdat er onvoldoende rekening wordt gehouden met de gevolgen ervan voor de oppervlaktebehandeling en de corrosiebestendigheid."
Ingangscontrole wordt steeds belangrijker
Nieuwe lastechnieken zoals laserlassen bieden veel voordelen, maar brengen ook nieuwe aandachtspunten met zich mee. Daarnaast ziet ze nog regelmatig constructies waarbij water niet kan worden afgevoerd, waar incompatibele materialen met elkaar in contact komen of waar onvoldoende aandacht wordt besteed aan afdichtingen. "Contactcorrosie, waterophoping en ontwerpdetails blijven belangrijke oorzaken van problemen."
Een ander thema dat tijdens de opleiding uitgebreid aan bod komt, is ingangscontrole. Volgens Fincken weten oppervlaktebehandelaars vaak onvoldoende wat er precies bij hen binnenkomt. "De lakker doet zijn werk, maar weet vaak niet welke bewerkingen het product voordien heeft ondergaan. Er is veel te weinig informatie-uitwisseling doorheen de keten."
Controleer materiaalcertificaten
De stijgende invoer van materialen uit verschillende delen van de wereld maakt dat volgens haar alleen maar belangrijker. Vos sluit zich daarbij aan. "Controleer materiaalcertificaten. Kijk of de traceerbaarheid klopt. En wees kritisch voor beschermfolies, oliën en andere producten die op materialen aanwezig zijn wanneer ze worden aangeleverd."
Hij verwijst onder meer naar beschermfolies waarvan de lijmen siliconen bevatten. "Siliconenresten kunnen grote problemen veroorzaken bij lakprocessen. Toch wordt daar vaak onvoldoende aandacht aan besteed. Soms moet je leveranciers actief bevragen of bijkomende maatregelen nemen." Volgens hem mogen bedrijven niet automatisch veronderstellen dat alles wat binnenkomt ook probleemloos verwerkt kan worden.
Verpakking als onderschatte factor
Een bijzonder onderdeel van de VOM-cursus is de aandacht voor verpakking in relatie tot corrosie. "Veel mensen denken bij verpakking aan karton of folie", zegt Vos. "Maar eigenlijk is verpakking een veel breder begrip." Zelfs de manier waarop een gebouw wordt opgetrokken kan volgens hem als een vorm van verpakking worden beschouwd.
Hij verwijst naar een case waarbij binnenmuren werden geplaatst voordat het dak volledig afgewerkt was. Door regeninslag tijdens de bouwfase ontstonden onverwachte problemen. "Dat toont aan hoe belangrijk het is om materialen niet alleen te bekijken vanuit hun eindtoepassing, maar ook vanuit de omstandigheden waarin ze tijdelijk terechtkomen."
Beschermingssystemen en corrosiedetectie
Naast de tweedaagse corrosieopleiding organiseert VOM in september 2026 ook een studiedag rond "protective coatings en kathodische bescherming van structuren in de grond en in waterige omgevingen". Daarbij komen beschermingsmechanismen en methoden aan bod om corrosie vroegtijdig te detecteren. Deze thema's zijn bijzonder relevant voor infrastructuurprojecten, sluizen, havens, offshore-installaties en tal van andere toepassingen waarin metalen structuren langdurig worden blootgesteld aan agressieve omstandigheden.
