Lassers blijven ook in 2035 broodnodig

De eerste sporen van lassen gaan helemaal terug tot in de bronstijd (circa 2000 voor Christus). Ook anno 2026 blijft de verbindingstechniek nog even essentieel om de producten van vandaag te maken. Welke ontwikkelingen mogen we de komende jaren in het lassen verwachten en welke rol heeft het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL) daarin te spelen? U komt het allemaal te weten in dit dubbelinterview met directeur Bart Verstraeten en kwaliteitsmanager Benny Droesbeke.

Witte raven

Sire, er zijn geen lassers meer. Het is een noodkreet die al decennia weerklinkt in de sector. Toch stellen Droesbeke en Verstraeten met al hun jaren ervaring bij het BIL vast dat de nood prangender is dan ooit.

"Goede lassers zijn als witte raven. Die schaarste dwingt bedrijven om steeds meer richting automatisering te kijken. Maar dan wordt het des te belangrijker om je volledige proces op orde te hebben. De enige manier om te controleren of een lasverbinding zo stevig is als ze moet zijn, is door middel van destructieve testen: trekproeven, plooiproeven, kerfslagproeven …"

"Net daarom zijn al die normeringen die de laswereld kent, zo van belang. Het bepalen en het goed opvolgen van lasprocedures, zeg maar het recept voor een goede las (gekozen proces, toevoegmateriaal, parameters, lasnaadopbouw …), is de enige manier om de kwaliteit te gaan borgen. Dat maakt de rol van het BIL relevanter dan ooit. We staan als grootste training body immers in voor de opleiding van de volgende generatie lascoördinatoren (International Welding Technologist), lasingenieurs (International Welding Engineer) en lasspecialisten (International Welding Specialist)."

Kentering

Maar vooraleer we vooruitblikken op die toekomst, polsen we bij Droesbeke en Verstraeten eerst even terug. Wat stippen ze binnen hun carrière als de belangrijkste evolutie in de laswereld? Verstraeten twijfelt niet en verwijst naar die normering: "De invoering van de EN 1090-2, die bedrijven verplichtte een laskwaliteitssysteem te implementeren volgens EN ISO 3834, heeft een ongeziene kentering in de laswereld ingezet met een ongeziene impact op de kwaliteit van werken", is hij stellig.

"Hoewel iedereen op de barricades stond bij de invoering, is stilaan wel het inzicht gekomen dat het nodig was. Dat het om meer gaat dan administratieve overlast, maar om een kentering in de manier waarop we naar lassen kijken. En dat die uiteindelijk iedereen ten goede komt die serieus met zijn vak bezig is."

Verstraeten hamert daarom op het belang van de onafhankelijkheid die het BIL al sinds zijn ontstaan nastreeft en zal blijven nastreven. "In alles wat we doen, vormt gespecialiseerde kennis de basis. Dat is de voorwaarde om opleidingen te geven, onafhankelijk advies in verzekeringskwesties en onderzoeksprojecten op te zetten."

State-of-the-art beproevingslabo

Een filosofie die culmineert in het beproevingslabo van het BIL, waar wordt ingezet op het allerhoogste niveau. Droesbeke: "Sinds 2009 zijn we gecertificeerd volgens de ISO 9001-norm voor kwaliteitsmanagement. Maar we zijn het eigenlijk aan onze stand verplicht om het hoogst mogelijke na te streven. In 2017 zijn we, bij onze eerste audit, meteen geslaagd voor accreditatie volgens ISO/IEC17025, de internationale hoofdnorm voor de competentie van test-, kalibratie- en monsternemingslaboratoria. Dat was toen voor CTOD (breukmechanische beproeving) – hiermee zijn we nog steeds uniek in België – en CLP (corrosie)testen."

"Inmiddels beschikken we voor acht proeven, waaronder deze voor lasmethodekwalificatie volgens ISO 15614-x over deze certificatie. Belangrijk om in het landschap van vandaag relevant te blijven. Omdat je bedrijven die komen aankloppen zo de hoogst mogelijke zekerheid op betrouwbare resultaten biedt."

Minder onderzoek

Wel ziet het BIL het aantal onderzoeksprojecten waarin het betrokken is teruglopen. "Klassieke lasprocessen zijn al ouder dan de straat. Daar gebeuren geen revoluties meer in die een basis van fundamenteel onderzoek vergen. Niet dat de technologie stilstaat, zeker niet, maar de ontwikkelingen gebeuren meer in de materialen en de technieken errond. Denk aan sensoren die het lasbad monitoren en daar data capteren waarmee AI dan aan de slag gaat", verduidelijkt Verstraeten.

"Wij zijn echter geen data-analisten, wij zijn onafhankelijke lasspecialisten. Je moet als schoenmaker bij je leest blijven. We participeren wel in dat soort projecten, maar dan om onze laskennis naast die van andere partijen te leggen. En dan komt er vanzelfsprekend slechts een deeltje van de financiering onze richting uit."

Het BIL zet wel nog steeds in op toegepast onderzoek, waarin het antwoorden zoekt op vragen die vanuit de industrie komen. "Al merken we dat ook onze maakbedrijven het steeds moeilijker hebben om fondsen voor dit soort projecten uit te trekken. Niet verwonderlijk, met het wegvallen van een aantal grote namen, heeft de industrie toch een krimp gekregen."

Robotiseren een must

Een industrie die door de hoge loonkosten en de schaarste aan technisch geschoold personeel vandaag steeds meer stappen zet naar automatisering en robotisering, zeker voor repetitieve werkzaamheden en grote series. "We zien dat het vak daarmee ook evolueert. Van pure lasser naar operator van een lascel, waarin kennis van lassen, robotprogrammering en randapparatuur als sensoren samenkomen."

"Complexe constructies, maatwerk, herstellingen en de programmatie en opvolging van robots blijven mensenwerk"

Droesbeke stelt vast dat de ontwikkelingen snel gaan. Hij wijst naar de komst van cobots als katalysator. "Ze hebben de prijs en de drempel verlaagd voor bedrijven. Vroeger had je een zekere seriegrootte nodig om een investering te overwegen. Nu is het enige wat bedrijven tegenhoudt de interface: hoe vlot zullen mijn lassers de robot of cobot aan het werk krijgen? Maar met teach-inmethodes is dat eigenlijk geen vraagstuk meer. Ze kunnen hun handelingen simpel aanleren. En met AI zal alles nog in een stroomversnelling komen."

"Dan hoef je op termijn enkel nog de tekening in te laden, de software schrijft het lasprogramma voor de robot dan zelf. Maar als ik één tip mag geven, geef je mensen ook de tijd om vertrouwd te worden met deze technologie. Complexe constructies, maatwerk, herstellingen en de programmatie en opvolging van robots blijven mensenwerk. Laat ze zich erin verdiepen, zodat ze zich ten volle kunnen ontplooien."

Traceerbaarheid

Op zich heeft deze evolutie ook een positieve impact op de kwaliteit. "Omdat je alles heel goed kan borgen binnenin de robotprogrammatie. Als het programma op punt staat, levert de robot elke las met dezelfde kwaliteit af, waardoor het een goed antwoord biedt op de steeds nauwere toleranties die gevraagd worden." En op de hogere eisen rond traceerbaarheid. "In lastenboeken is de EN3834 steeds meer de norm. Traceerbaarheid vormt daarbinnen een belangrijk aspect om kwaliteit aantoonbaar te maken. Je moet voor elke las kunnen duiden wie de lasser was, welk materiaal gebruikt werd, uit welke batch het toevoegmateriaal kwam en welke lasprocedure werd gevolgd."

Droesbeke verwacht veel van AI om dat proces makkelijker te maken. "Omdat AI alle administratie die traceerbaarheid met zich meebrengt kan overnemen."

Flexibiliteit

Maar vooraleer robots, cobots en AI de werkvloer helemaal kunnen overnemen zal de flexibiliteit van dergelijke oplossingen moeten verhogen. Zo wordt het bij de kleinste serie of zelfs enkelstuks interessant, wat in de high-mix-low-volume-maakindustrie van vandaag een must is. "Daar starten we binnenkort verschillende projecten rond", zegt Verstraeten. "We maken een inventaris van wat er bestaat aan robotiseringstechnologie en hoe we die kunnen vertalen naar wat de markt echt nodig heeft."

En hoe kunnen we dergelijke systemen dan gaan kwalificeren en certificeren? Ook daar wordt momenteel internationaal over nagedacht. "Op termijn zullen lasrobots een off-the-shelfproduct worden. We zullen onze vorming weer aanscherpen om de belangrijkste evoluties in de markt te capteren en lassers daarop voor te bereiden."

"De lasser van de toekomst is een vakman die technische kennis combineert met probleemoplossend vermogen en een sterke kwaliteitsmentaliteit"

Laserlassen niet de heilige graal

Een technologie die de afgelopen jaren sterk aan terrein wint, is het handmatig laserlassen. De ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en de mogelijkheden breiden voortdurend uit.

"Vandaag wordt handmatig laserlassen vooral ingezet als alternatief voor TIG-lassen bij dunwandige toepassingen waar een hoge afwerkingsgraad en minimale vervorming essentieel zijn. Dankzij de geconcentreerde warmte-inbreng kunnen zeer nette lasverbindingen worden gerealiseerd met een beperkte warmtebeïnvloede zone, wat de nabewerking aanzienlijk reduceert. De apparatuur evolueert snel, moderne laserlasbronnen zijn krachtiger dan enkele jaren geleden, waardoor steeds dikkere materialen kunnen gelast worden en het toepassingsgebied verder uitbreidt. Voor constructielassen zijn er echter nog belangrijke uitdagingen", waarschuwt Droesbeke.

In de staalbouw worden verbindingen traditioneel uitgevoerd met hoeklassen, waarbij de vereiste keeldoorsnede eenvoudig visueel kan gecontroleerd worden. Bij handmatig laserlassen ligt dat anders. De techniek maakt gebruik van een diepe inbranding om de vereiste sterkte te bereiken, terwijl de zichtbare lasopbouw beperkt blijft.

"De inbranding en inwendige onvolkomenheden zijn echter niet visueel verifieerbaar zonder de las door te slijpen, waardoor het aantonen van de laskwaliteit complexer wordt. Als handmatig laserlassen in de toekomst breder wil doorbreken voor dragende constructies, zal niet alleen de lastechnologie verder moeten evolueren, maar zal ook het ontwerp van gelaste verbindingen aangepast moeten worden", vertelt Droesbeke.

"Constructeurs zullen al tijdens de ontwerpfase rekening moeten houden met de specifieke eigenschappen van het laserlasproces en kiezen voor verbindingen die zowel maakbaar als controleerbaar zijn. Dat vraagt een andere manier van denken, waarbij ontwerp, lastechnologie en kwaliteitsborging veel nauwer op elkaar worden afgestemd. Handmatig laserlassen heeft zonder twijfel een veelbelovende toekomst. De techniek biedt aanzienlijke voordelen op het vlak van snelheid, vervorming en productiviteit, maar een brede toepassing in constructiewerk zal alleen mogelijk zijn wanneer ook inspectiemethoden, normering en ontwerpprincipes gelijke tred houden met de technologische ontwikkelingen."

Aandacht voor ergonomie

Wat beide heren wel toejuichen, is dat PBM's steeds beter gedragen worden in de sector. "Dat heeft al veel bijgedragen tot het imago van de lasser. Je hoeft er op het einde van je carrière geen longziekte aan over te houden. Er kan vandaag op een veilige manier gewerkt worden en met meer automatisering zal lasrook nog beter beheersbaar worden."

Toch zijn we daar nog niet op het einde van het Latijn. In de toekomst moet de sector verder blijven inzetten op het verhogen van de ergonomie. "Simpel: hoe comfortabeler een lasser kan lassen, hoe beter de kwaliteit zal zijn. Bovendien geeft het een boost aan de productiviteit." Verstraeten geeft het voorbeeld van onder de hand lassen. "Dan heb je de zwaartekracht mee. We moeten nu alleen leren om ernaar te ontwerpen. Als je slim tekent en aandacht hebt voor hoe objecten gemanipuleerd moeten worden, dan kan het lassen een stuk efficiënter gebeuren. En dat bepaalt voor een groot stuk je winstgevendheid."

Andere materialen, andere manieren van lassen

Een andere belangrijke evolutie die Droesbeke aanstipt, is de verandering in materialen. De toepassing van nieuwe materialen zoals hogesterktestalen, aluminiumlegeringen, duplex roestvast staal en andere innovatieve legeringen neemt voortdurend toe. Deze materialen bieden voordelen op het vlak van gewicht, sterkte en duurzaamheid, maar stellen ook hogere eisen aan het lasproces en de kennis van de lasser.

Een goede materiaalkennis, de juiste lasparameters en een correcte warmte-inbreng worden steeds belangrijker om de gewenste kwaliteit en levensduur van constructies te garanderen.

Kennis als basis

Alle robots en cobots op een stokje, hoeft de lasser vandaag, morgen of in 2035 dus niet voor zijn job te vrezen. Wel zal die er anders uitzien, want hij moet ook tekeningen interpreteren, kwaliteitsnormen begrijpen en steeds vaker kunnen werken met digitale hulpmiddelen.

"De lasser van de toekomst is een vakman die technische kennis combineert met probleemoplossend vermogen en een sterke kwaliteitsmentaliteit. Dat maakt het beroep uitdagender, maar ook aantrekkelijker en waardevoller."

En ook de rol van het BIL zal nog niet uitgespeeld zijn. "Omdat kennis echt het verschil zal blijven maken, of de lasser nu een lascel bedient of op een werf aan de slag is. Kennis is de basis voor de kwaliteit van de las en daar blijven we ons steentje aan bijdragen", klinkt het vastberaden.